Yer Altı Suyu Yüksek Arsada Temel ve Temel Altı Drenaj Sistemi
Temel kazısı başladığında çukurun dibinde birkaç saat içinde su birikiyorsa, ya da komşu binaların bodrumlarında sürekli rutubet şikâyeti varsa, büyük ihtimalle yer altı suyu yüksek bir arsadasınız. İstanbul Avrupa Yakası'nda dere yataklarına, göl kıyılarına ve eski tarım arazilerine yakın bölgelerde bu durumla sık karşılaşıyoruz. Yer altı suyu tek başına inşaatı engelleyen bir sorun değildir; ama kazı, temel ve bodrum aşamasında doğru planlanmazsa hem inşaat sırasında zaman ve para kaybettirir hem de bina bittikten sonra yıllarca süren nem, sızıntı ve su basması sorunlarına dönüşür. Bu rehberde yer altı suyu yüksek arsada kazının nasıl kuru tutulduğunu, temel altı drenaj sisteminin ne zaman gerektiğini ve kalıcı çözümün nasıl kurulduğunu sahadan örneklerle anlatıyoruz.
Yer Altı Suyu Yüksek Arsa Nasıl Anlaşılır?
Su tablası, zeminin içinde suyun doygun hâle geldiği seviyedir. Bu seviye mevsime göre değişir: kış ve bahar aylarında yükselir, yaz sonunda düşer. Bu nedenle arsayı eylül ayında görüp "kuru" sanmak yanıltıcı olabilir. Yer altı suyunun yüksek olduğunu gösteren işaretler şunlardır:
- Zemin etüdü raporunda sondaj kuyularında su seviyesinin ölçülmüş olması
- Kazı sırasında çukurun tabanında veya şev yüzeyinde su sızması
- Arsanın çevresindeki binaların bodrumlarında sürekli çalışan pompalar
- Yağışlardan günler sonra bile bahçede ıslak ve yumuşak kalan zemin
- Arsada sazlık, su seven bitki örtüsü veya eski dere izi
En güvenilir bilgi zemin etüdü raporundadır. Raporda "yer altı suyuna rastlanmıştır" ifadesi ve ölçülen derinlik varsa, bodrum kotunuzun bu seviyenin altında kalıp kalmadığına bakın. Bodrum tabanı su tablasının altındaysa, drenaj ve yalıtım projenin en kritik kalemlerinden biri olacaktır.
Kazı Sırasında Su Çıkması: Çukuru Kuru Tutmak
Yer altı suyu yüksek arsada ilk karşılaşılan sorun, açılan temel çukurunun su ile dolmasıdır. Suyla dolu bir çukurda temel betonu dökülemez, grobeton ve yalıtım yapılamaz, zemin yumuşayarak taşıma gücünü kaybeder. Bu nedenle kazıdan itibaren çukurun kuru tutulması gerekir. Bu işleme su indirme (dewatering) denir.
Pompalama çukurları
En yaygın yöntem, çukurun en düşük noktasında bir veya birkaç pompa çukuru açmaktır. Kazı tabanına hafif bir eğim verilir, çevreye açılan küçük kanallarla su bu çukurlara yönlendirilir ve dalgıç pompalarla dışarı atılır. Pompa çukurunun içine delikli bir boru veya perfore bir varil yerleştirip etrafını çakılla doldurmak, pompanın çamur çekmesini azaltır.
Çevre drenaj hendekleri
Su geliri fazlaysa, kazı çukurunun çevresine, temel kotunun biraz altına inen geçici drenaj hendekleri açılır. İçine çakıl ve delikli boru döşenen bu hendekler, suyu temel alanına ulaşmadan toplar ve pompa noktasına taşır. Bazı durumlarda bu geçici hendekler projeye göre kalıcı temel çevre drenajına dönüştürülebilir.
Pompalanan su nereye verilir?
Pompalanan suyun komşu parsellere, yola veya atıksu hattına rastgele verilmesi hem sorun çıkarır hem de kurallara aykırıdır. Su, çamuru çöktürülerek yağmursuyu hattına veya uygun bir deşarj noktasına verilmelidir. Kazı sırasında hafriyatın nasıl yönetildiğini kanal kazısı ve hafriyat sayfamızda ayrıntılı anlattık.
Temel Altı Drenaj Sistemi Ne Zaman Gerekir?
Klasik temel çevre drenajı, bina dibine gelen yüzey suyunu ve sızıntı suyunu toplar. Ancak su tablası bodrum tabanına yakın veya üzerinde ise, suyun yalnızca yanlardan değil alttan da geldiği bir durum oluşur. Bu durumda temel altı drenaj sistemi gündeme gelir. Temel altı drenaj; radye veya grobeton altına serilen filtre çakılı tabakası ve bu tabakanın içine belirli aralıklarla döşenen delikli drenaj borularından oluşur. Borular suyu bir toplama kuyusuna taşır, buradan da su yerçekimiyle veya pompayla uzaklaştırılır.
| Durum | Önerilen çözüm |
|---|---|
| Su tablası bodrum tabanının belirgin şekilde altında | Temel çevre drenajı + perde duvar yalıtımı |
| Su tablası mevsimsel olarak bodrum tabanına yaklaşıyor | Çevre drenajı + temel altı drenaj tabakası + toplama kuyusu |
| Su tablası sürekli bodrum tabanının üzerinde | Temel altı drenaj + pompalı kuyu + su basıncına göre tasarlanmış yalıtım |
Hangi çözümün seçileceği zemin etüdü, statik proje ve bodrum kullanımına göre belirlenir. Otopark olarak kullanılacak bir bodrum ile yaşam alanı olarak kullanılacak bir bodrumun nem toleransı farklıdır.
Temel Altı Drenaj Nasıl Kurulur? Adım Adım
- Kazı tabanının tesviyesi: Kazı tabanı, drenaj borularının toplama kuyusuna doğru akacağı şekilde eğimli olarak düzeltilir.
- Filtre keçesinin serilmesi: İnce taneli zeminin çakıl tabakasına karışmaması için tabana filtre keçesi serilir.
- Delikli boruların döşenmesi: Delikli koruge drenaj boruları, projedeki aralıklarla ve toplama kuyusuna doğru eğimle yerleştirilir.
- Filtre çakılı tabakası: Boruların üzeri ve arası yıkanmış filtre dolgusu ile belirli kalınlıkta doldurulur.
- Keçenin kapatılması: Çakıl tabakasının üzeri tekrar filtre keçesiyle örtülür, ardından grobeton dökülür.
- Toplama kuyusu ve pompa: Boruların birleştiği noktada beton veya prefabrik bir kuyu yapılır; su yerçekimiyle deşarj edilemiyorsa otomatik şamandıralı pompa kurulur.
- Çevre drenajıyla birleştirme: Temel çevresindeki drenaj hattı da aynı kuyuya bağlanarak tek bir sistem oluşturulur.
Temel çevresindeki drenajın ve perde duvar yalıtımının ayrıntılarını temel drenajı ve su yalıtımı rehberimizde bulabilirsiniz.
Pompa Sistemi: Yedeksiz Kurulmamalı
Suyun yerçekimiyle uzaklaştırılamadığı arsalarda bodrumun kuru kalması tamamen pompaya bağlıdır. Tek pompalı sistemde pompa arızalandığında veya elektrik kesildiğinde su hızla yükselir. Bu yüzden toplama kuyusunda iki pompanın dönüşümlü çalışması, yüksek su seviyesi alarmı ve mümkünse jeneratör veya kesintisiz güç bağlantısı önerilir. Kuyunun bakım için erişilebilir olması ve kapağının kolay açılması da uzun vadede işinizi kolaylaştırır.
Sık Yapılan Hatalar
- Zemin etüdünü okumadan bodrum kotu belirlemek. Bodrumu yarım kat yukarı almak bazen tüm drenaj maliyetinden daha ekonomik bir çözümdür.
- Kazı suyunu pompalamadan temel betonu dökmek. Su içinde dökülen beton ve yumuşamış zemin kalıcı zayıflık yaratır.
- Filtre dolgusu yerine kazı toprağı veya kirli malzeme kullanmak. Birkaç ay içinde borular tıkanır.
- Filtre keçesi kullanmamak. İnce zemin çakıla karışarak drenaj tabakasını çamura çevirir.
- Toplama kuyusunu erişilemez yere yapmak. Pompa bakımı imkânsız hâle gelir.
- Yalnızca yalıtıma güvenmek. Sürekli su basıncı altındaki bir membran, drenajla desteklenmezse zayıf noktasından sızdırır.
Yer altı suyuyla savaşılmaz, yönetilir. Suyu temel altından ve çevresinden kontrollü biçimde toplayıp uzaklaştırdığınızda yalıtım da bina da gerçek ömrünü yaşar.
Mevcut Binada Yer Altı Suyu Sorunu Varsa
Bina yapıldıktan sonra fark edilen yer altı suyu sorunlarında temel altına müdahale etmek zordur; ama çoğu durumda temel çevresine derin bir drenaj hattı ve pompalı toplama kuyusu yapmak, su seviyesini bina çevresinde düşürerek sorunu büyük ölçüde çözer. Binanızın temelinden su geliyorsa önce kaynağı belirlemek gerekir; bu konuda bina temeli su alıyor yazımıza göz atabilirsiniz.
Keşifte Neleri Değerlendiriyoruz?
Yer altı suyu olan bir arsada çözüm önermeden önce birkaç bilgiyi mutlaka bir araya getiriyoruz. İlk olarak zemin etüdündeki su seviyesi ölçümlerini ve ölçümün hangi mevsimde yapıldığını inceliyoruz. İkinci olarak bodrum taban kotunu, en yakın yağmursuyu hattının ve deşarj noktasının kotuyla karşılaştırıyoruz; suyun yerçekimiyle uzaklaştırılıp uzaklaştırılamayacağı bu karşılaştırmayla belli olur. Üçüncü olarak arsanın erişimini, kazı genişliğini ve komşu yapılara mesafesini görüyoruz, çünkü sürekli pompalama komşu temelleri de etkileyebilir. Son olarak bodrumun nasıl kullanılacağını soruyoruz. Bu bilgilerle hem inşaat sırasındaki su indirme planını hem de kalıcı drenaj sistemini birlikte tasarlıyoruz; böylece geçici işler kalıcı sisteme dönüştürülerek maliyet düşürülebiliyor.
Sonuç
Yer altı suyu yüksek arsada başarılı bir inşaat, kazının ilk gününden itibaren suyu yönetmekle başlar: kazı sırasında pompalama, temel altında filtre çakılı ve delikli borular, çevrede drenaj hattı ve tüm sistemi toplayan bir kuyu. Bu sistem bir kez doğru kurulduğunda bodrumunuz yıllarca kuru kalır.
Ünal Altyapı olarak Beylikdüzü merkezli ekibimizle İstanbul Avrupa Yakası'nın 25 ilçesinde kazı sırasında su indirme, temel altı drenaj ve temel çevre drenaj sistemleri kuruyoruz. Arsanızın durumunu yerinde görmek ve size uygun çözümü planlamak için 0533 290 41 60 numarasından ücretsiz keşif talep edebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, yapılır. Zemin etüdüne göre bodrum kotu doğru belirlenir, kazı sırasında su pompalanarak çukur kuru tutulur ve temel altı ile temel çevresine drenaj sistemi kurulur. Yalıtım da su basıncına uygun seçilir. Doğru planlandığında yer altı suyu inşaatı engellemez.
Radye veya grobeton altına serilen filtre çakılı tabakası ve içine döşenen delikli drenaj borularından oluşan sistemdir. Alttan gelen yer altı suyunu toplar ve bir toplama kuyusuna taşır; su buradan yerçekimiyle veya pompayla uzaklaştırılır.
Kazı tabanının en düşük noktasına pompa çukurları açılır, su küçük kanallarla bu noktalara yönlendirilip dalgıç pompalarla dışarı atılır. Su geliri fazlaysa kazı çevresine drenaj hendekleri açılır. Pompalanan su çamuru çöktürülerek yağmursuyu hattına veya uygun deşarj noktasına verilir.
Su yerçekimiyle daha düşük bir deşarj noktasına verilebiliyorsa pompa gerekmez. Arsa çevreden alçaktaysa toplama kuyusuna pompa kurulur. Bu durumda iki pompanın dönüşümlü çalışması ve yüksek su seviyesi alarmı önerilir.
Evet. Kış ve bahar aylarında yağışlarla yükselir, yaz sonunda düşer. Bu yüzden arsayı yalnızca kuru mevsimde görmek yanıltıcı olabilir; zemin etüdündeki ölçümler ve çevre binaların durumu birlikte değerlendirilmelidir.
